مقالات متفرقه

ترانزیستور چیست و کاربرد و انواع آن

ترانزیستور چیست و کاربرد و انواع آن

ترانزیستور :
این سه پایه به نام های پایه ، امیتر و کلکتور دارد.
این قطعه دارای بسیاری از کاربردها مانند تقویت کننده جریان ، کلید یا همان سوئیچ ، تثبیت کننده و غیره است.
و انواع مختلفی وجود دارد که هر کدام ویژگی های خاص خود را دارند!
این قطعه یکی از قطعات پرکاربرد در الکترونیک است. !!!
از این جز در مدارهای آنالوگ و دیجیتال استفاده می شود.

ترانزیستور چیست و کاربرد و انواع آن

ویژگی های ترانزیستور

۱) ترانزیستورها از عناصری به نام نیمه رساناها مانند سیلیکون و ژرمانیوم ساخته شده اند. نیمه هادی ها الکتریسیته را نسبتاً خوب هدایت می کنند.
(اما نه آنقدر خوب که بتوان آنها را رسانا نامید ، مانند مس و آلومینیوم ، و تقریباً بد است ، بلکه آنقدرها هم بد نیست که عایق بندی شود ، مانند شیشه.) به همین دلیل به آنها نیمه هادی می گویند.
2) عملی جادویی که یک ترانزیستور می تواند انجام دهد این است که می تواند میزان هدایت را تغییر دهد. هنگامی که نیاز به رسانا باشد ، می تواند رسانایی خوبی داشته باشد ، و هنگامی که باید به عنوان یک عایق عمل کند ، جریان بسیار کمی عبور می کند که می تواند ناچیز تلقی شود.

ناحیه کاری ترانزیستور

۱)      ناحیه قطع
۲)      ناحیه فعال(کاری یا خطی)
۳)      ناحیه اشباع
ناحیه قطع:  حالتی است که ترانزیستور در آن ناحیه فعالیت خاصی انجام نمی‌دهد.
ناحیه فعال : اگر ولتاژ B را افزایش دهیم ترانزیستور از حالت قطع بیرون امده و به ناحیه فعال وارد می‌شود در حالت فعال ترانزیستور مثل یک عنصر تقریباً خطی عمل می‌کند.
حالت اشباع:   اگر ولتاژ B را همچنان افزایش دهیم به ناحیه‌ای می‌رسیم که با افزایش جریان ورودی در B دیگر شاهد افزایش جریان بین C و E نخواهیم بود به این حالت می‌گویند حالت اشباع و اگر جریان ورودی به B زیاد تر شود امکان سوختن ترانزیستور وجود دارد.

ترانزیستور چگونه کار می کند

طرز کار ترانزیستور به اینصورت است، چنانچه پیوند BE را بصورت مستقیم بایاس (Bias به معنی اعمال ولتاژ و تحریک است) کنیم بطوری که این پیوند PN روشن شود (برای اینکار کافی است که به این پیوند حدود ۰.۶تا ۰.۷ولت با توجه به نوع ترانزیستور ولتاژ اعمال شود)، در آنصورت از مدار بسته شده میان E و C می توان جریان بسیار بالایی کشید. اگر به شکل دوم دقت کنید بوضوح خواهید فهمید که این عمل چگونه امکان پذیر است.
در حالت عادی میان E و C هیچ مدار بازی وجود ندارد اما به محض آنکه شما پیوند BE را با پلاریته موافق بایاس کنید، با توجه به آنچه قبلا” راجع به یک پیوند PN توضیح دادیم، این پیوند تقریبا” بصورت اتصال کوتاه عمل می کند و شما عملا” خواهید توانست از پایه های E و C جریان قابل ملاحظه ای بکشید. (در واقع در اینحالت می توان فرض کرد که در شکل دوم عملا” لایه PN مربوط به BE از بین می رود و بین EC یک اتصال کوتاه رخ می دهد.)
بنابراین مشاهده می کنید که با برقراری یک جریان کوچک Ib شما می توانید یک جریان بزرگ Ic را داشته باشید. این مدار اساس سوئیچ های الکترونیک در مدارهای الکترونیکی است. بعنوان مثال شما می توانید در مدار کلکتور یک رله قرار دهید که با جریان مثلا  چند آمپری کار می کند و در عوض با اعمال یک جریان بسیار ضعیف در حد میلی آمپر – حتی کمتر – در مدار بیس که ممکن است از طریق یک مدار دیجیتال تهیه شود، به رله فرمان روشن یا خاموش شدن بدهید.

ترانزیستور هم در مدارات الکترونیک آنالوگ و هم در مدارات الکترونیک دیجیتال کاربردهای بسیار وسیعی دارد.
در مدارات آنالوگ ترانزیستور در حالت فعال کار می‌کند و می‌توان از آن به عنوان تقویت کننده یا تنظیم کننده ولتاژ (رگولاتور) و… استفاده کرد.
و در مدارات دیجیتال ترانزیستور در دو ناحیه قطع و اشباع فعالیت می‌کند که می‌توان از این حالت ترانزیستور در پیاده سازی مدار منطقی، حافظه، سوئیچ کردن و… استفاده کرد.
۱)      در تقویت کننده ها (تقویت جریان)
۲)      در تثبیت کننده ها
۳)      به عنوان سوییچ استفاده میشود. (سوئیچ = کلید)
۴)      در نوسان سازها (در مدارات اسیلاتور)
۵)      در مدارات آشکارساز
۶)      در مخلوط کننده ها (مدارات میکسر)
۷)      درمدارات مدولاتور

 

انواع ترانزیستور

۱)      ترانزیستور دوقطبی پیوندی (BJT )
۲)      ترانزیستور پیوند اثر میدانی ( JFET )
۳)      ترانزیستور اثر میدانی (FET  )
۴)      ترانزیستور اثر میدانی( MOSFET)

۱) ترانزیستور دوقطبی پیوندی (BJT)


در ترانزیستور دو قطبی پیوندی با اعمال یک جریان به پایه B جریان عبوری از دو پایه C و E کنترل می‌شود.
ترانزیستورهای دوقطبی پیوندی در دونوع npn و pnpساخته می‌شوند.
بسته به حالت بایاس این ترانزیستورها ممکن است در ناحیه قطع، فعال و یا اشباع کار کنند. سرعت بالای این ترانزیستورها و بعضی قابلیت‌های دیگر باعث شده که هنوز هم از آنها در بعضی مدارات خاص استفاده شود. امروزه بجای استفاده از مقاومت وخازن و… در مدارات مجتمع تماماً از ترانزیستوراستفاده می‌کنند.
۱)    PNP
شامل سه لایه نیم هادی که دو لایه کناری از نوع p و لایه میانی از نوع n است و مزیت اصلی آن در تشریح عملکرد ترانزیستور این است که جهت جاری شدن حفره‌ها با جهت جریان یکی است.
۲)  NPN
شامل سه لایه نیم هادی که دو لایه کناری از نوع n و لایه میانی از نوع p است. پس از درک ایده‌های اساسی برای قطعهٔ pnp می‌توان به سادگی آنها را به ترانزیستور پرکاربردتر npn مربوط ساخت.

۲) ترانزیستور پیوند اثر میدانی   ( JFET )


در ترانزیستورهای پیوند اثر میدانی (JFET) در اثر میدان، با اعمال یک ولتاژ به پایه گیت میزان جریان عبوری از دو پایه سورس و درین کنترل می‌شود.
ترانزیستور اثر می‌دانی بر دو قسم است: نوع n یا N-Type و نوع p یا P-Type. از دیدگاهی دیگر این ترانزیستورها در دو نوع افزایشی و تخلیه‌ای ساخته می‌شوند.
نواحی کار این ترانزستورها شامل «فعال» و «اشباع» و «ترایود» است.
این ترانزیستورها تقریباً هیچ استفاده‌ای ندارند چون جریان دهی آنها محدود است و به سختی مجتمع می‌شوند.

۳) ترانزیستور اثر میدانی(MOSFET)


این ترانزیستور نیز مانند  JFET عمل می‌کنند با این تفاوت که جریان ورودی گیت آنها صفر است.همچنین رابطه جریان با ولتاژ نیز متفاوت است.
این ترانزیستورها دارای دو نوع PMOS و NMOS هستند که تکنولوژی استفاده از دو نوع آن در یک مدار تکنولوژی CMOS نام دارد.
این ترانزیستورها امروزه بسیار کاربرد دارند زیرا براحتی مجتمع می‌شوند و فضای کمتری اشغال می‌کنند. همچنین مصرف توان بسیار ناچیزی دارند.
به تکنولوژی‌هایی که از دو نوع ترانزیستورهای دوقطبی و Mosfet در آن واحد استفاده می‌کنند Bicmos می‌گویند.
البته نقطه کار این ترانزیستورها نسبت به دما حساس است وتغییر می‌کند. بنابراین بیشتر در سوئیچینگ بکار می‌‌روند.

۴) ترانزیستور اثر میدان ( FET )


همانگونه که از نام این المان مشخص است، پایه کنترلی آن جریانی مصرف نمی کند و تنها با اعامل ولتاژ و ایجاد میدان درون نیمه هادی ، جریان عبوری از  FET  کنترل می شود. به همین دلیل ورودی این مدار هیچ گونه اثر بارگذاری بر روی طبقات تقویت قبلی نمی گذارد و امپدانس بسیار بالایی دارد.
فت دارای سه پایه با نام های درِین (D ) و سورس( S ) و گیت( G ) است که پایه گیت ، جریان عبوری از درین به سورس را کنترل می نماید. فت ها دارای دو نوع N  کانال و P  کانال هستند. در  فت نوع N  کانال زمانی که گیت نسبت به سورس مثبت باشد جریان از درین به سورس عبور می کند . FET ها معمولاً بسیار حساس بوده و حتی با الکتریسیته ساکن  بدن نیز تحریک می گردند. به همین دلیل نسبت به نویز بسیار حساس هستند.
فت ها در ساخت فرستنده باند FM رادیو نیز کاربرد فراوانی دارند.
معمولاً مقاومت بین پایه درین و گیت از مقاومت پایه درین و سورس بیشتر است که از این طریق می توان پایه درین را از سورس تشخیص داد.

تشخیص پایه های ترانزیستور با استفاده از مولتی متر

همونطور که در شکل زیر میبینید، ترانزیستورها یه مدل دیودی دارن که به کمشون میشه پایه های ترانزیستور رو تشخیص داد.
تشخیص پایه های ترانزیستور با استفاده از مولتی متر
خب حالا اگه موتی متر رو در حالت تست دیود بزارید با دو بار تست کردن میتونید پایه ها رو تشخیص بدید.
توجه ۱ : در حالت تست دیود با مولتی متر ولتاژ بین پایه BوE بیشتر از ولتاژ بین پایه های BوC هستش.
منبع : یکی از کتابهای درسی فنی حرفه ای(اسمش خاطرم نیست دقیقا)
توجه ۲ : اصلا به این کار هیچ نیازی نیست :-D، چون ترتیب پایه های ترانزیستور ها به صورت شکل زیر هستش :

تشخیص پایه های BJT بدون استفاده از مولتی متر

خب برای این کار شکل های زیر رو ببینید و بسته به نوع BJT شما تریتب پایه هاش ببینید به چه صورت هستش :
تشخیص پایه های BJT بدون استفاده از مولتی متر

تشخیص پایه های BJT بدون استفاده از مولتی متر

تشخیص پایه های BJT بدون استفاده از مولتی متر

ترتیب پایه های ترانزیستور bc547

خب اگه به دیتاشیت هر ترانزیستوری مراجعه کنید، ترتیب پایه های اون ترانزیستور رو در صفحات اولیه دیتاشیتش پیدا میکنید، شکل زیر رو از دیتاشیت bc547 من برداشتم :
ترتیب پایه های ترانزیستور bc547

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا